29 اسفند

عشق

هم چون نفت

از اعماق می جوشد

بیا تا برویم

به اکتشاف سرزمین های عشقخیز قلبمان

درست میان خاطراتمان

- جایی که آنها را

برای چنین روزهای بی عشقی

دفن کردیم -

تا شاید

عشقی بیابیم و

آن را استخراج کنیم

اما اگر عشقی نیافتیم

بیا همان عشق های کوچکمان را

پالایش کنیم

تا بی عشق نمانیم

در این دوران بی عشقی

که بی عشقی

خود ِ مرگ است

.

پس نوشت (4 فرودین 1387) : نمی دانم چندمین سال است که در همین روزهای اول سال ، می شنویم که هنرمندی از میان هنرمندان دوست داشتنی مان ، کم شد ، از سالی که سید حسن حسینی در همان روزهای اول سال در گذشت ، ادامه ی سال هم ، با درگذشت هنرمندان دوست داشتنی زیادی همراه بود و مثل اینکه این هم رسمی شده است از رسم های روزگار ما .

داود اسدی هم درگذشت .نسل من به خوبی ، ساعت خوش را به یاد دارند و داود اسدیِ را ، جوان خوش چهره ی ِ متین و محجوب آن مجموعه ی بیاد ماندنی و تکرار نشدنی  ، خدایش بیامرزاد .....دعا کنیم سالی که نکوست از بهارش پیدا نباشد...می ترسم از بی خاطرگی...

 

  
نویسنده : مهرداد ; ساعت ۱٢:٠٠ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢٩ اسفند ۱۳۸٦
   

فرستادن به: Balatarin :: Donbaleh :: Facebook :: Twitthis :: 100C :: Del.icio.us :: Digg :: Friendfeed :: Technorati :: Subscribe to Feed

پيام هاي ديگران ()    +


در ستایش دوتار - iii

آخرین هنرمند دوتار نوازی که شنیدن هنر او ، برای من بسیار لذت بخش است ، مرتضی گودرزی است . او متولد 1358 است و آنطور که در سایت رسمی اش آمده ، از محضر استادانی چون سید حسن قدرتى، محمد حسین یگانه، اسماعیل ستارزاده، حاج قربان سلیمانى بهره مند شده است و شاید به همین دلیل است که سبک دوتار نواختن او ، تلفیقی از سبک استادان ذکر شده به علاوه ی نو آوری خود اوست . او هم در جشنواره های مختلف به هنر نمایی پرداخته است .

گوش کنید به شاختایی از آلبوم ابریشم طرب از مرتضی گودرزی از اینـجا .

گوش کنید به آهو جان از آلبوم رهگذر از مرتضی گودرزی از اینـجا .

برای شنیدن یک مقام با اشعار مختلفو مقایسه سبک نوازندگی :

گوش کنید به شاختایی با اجرای استاد محمد حسین یگانه از اینـجا .

گوش کنید به شاختایی با اجرای مشترک استاد حاج قربان سلیمانی و علیرضا سلیمانی از اینـجا .

مرتضی گودرزی،دوتارنواز شمال خراسان

مرتضی گودرزی ، تا کنون 2 آلبوم منتشر کرده است . اولی با نام شاختایی و دیگری ، آلبوم ابریشم طرب . مهمترین نکته در مورد آلبوم ابریشم طرب این است که او از اشعار مولانا و حافظ در اجرای دو مقام موسیقی خراسان شمالی ، استفاده کرده است ، در حالی که دیگران از اشعار ترکی و کُرمانجی ، استفاده می کنند . نکته یدیگر ، همراهی دف و دوتار در اجرای بعضی از قطعات این آلبوم و همینطور کمانچه در آلبوم در دست انتشار او به نام رهگذر ، می باشد . نکات ذکر شده را می توان نوآوری او در امروزی کردن و افزودن علاقه مندان دوتار به شمار آورد که به نظر من ، نوآوری او در آلبوم ابریشم طرب ، موفق و ستودنی است .

در ادامه ، ابتدا شعر معروف شاختایی ( شاخ عطایی ) را می نویسم :

یک نظر بر یار کردم ، یار نالیدن گرفت

یک نظر بر ابر کردم ، ابر باریدن گرفت

یک نظر بر باد کردم ، باد رقصیدن گرفت

یک نظر بر کوه کردم ، کوه لرزیدن گرفت

تکیه بر دیوار کردم ، خاک بر فرقم نشست

خاک بر فرقش نشیند ، آنکه یار از من گرفت

رنگ زردم را ببین ، برگ ِ خزان را یاد کن

با بزرگان کم نشین ، اُفتادگان را یاد کن

مرغ ِ صیاد تو اَم ، افتاده ام در دام ِ عشق

یا بکشیا دانه ده ، یا از قفس آزاد کن ، از قفس آزاد کن

ابر اگر از قبله خیزد ، سخت باران می شود

شاه اگر عادل نباشد ، مُلک ویران می شود

یک نصیحت با تو دارم ، تو به کس ظاهر مکن

خانه یِ نزدیک دریا زود ویران میشود

یار ِ من آهنگر است و دم ز خوبان می زند

دم به دم آتش به جان مستمندان می زند

طاقت هجران ندارد ، قلب پاکش نازکست

گه به آب و گه به آتش ، گه به سندان میزند

در طی دو هفته ای که از نوشتن اولین قسمت در ستایش دوتار گذشت ، دیدن فیلم آخرین بخشیساخته ی فرشاد فداییان و همینطور چند مقاله که در شماره 19 مجله ی فرهنگ و آهنگ درباره ی حاج قربان نوشته شده است ، باعث شدند که شناخت من نسبت به استاد زنده یاد حاج قربان سلیمانی ،بیشتر شود و برای به پایان رساندن در ستایش دوتار ، بد نیست باز هم یادی کنم از حاج قربان سلیمانی .

فیلم آخرین بخشی که برشی چند ساعته از زندگی روزانه ی حاج قربان است که استاد در ضمن توضیح در مورد دوتار و دوتار نوازی و تعریف بخشی و بخشی گری و ذکر خاطراتی از گذشته ، سری هم به باغ خود می زند و روی دیگر هنرمند تکرار نشدنی ما را نشان می دهد ، هنرمندی که در زندگی روزانه به کشاورزی و باغداری می پردازد و وقتی خسته از کار روزانه ، دوتار به دست می گیرد ، زمین را به آسمان می چسباند . دیدن این فیلم یکی از خاطرات دوست داشتنی همراه با تاسفم در سال 86 ، خواهد بود .

اما مهمترین مقاله ی مجله ی فرهنگ و آهنگ ، در مورد حاج قربان ، مقاله ی استاد محمدرضا درویشی ، موسیقی شناس برجسته است . استاد درویشی ضمن توضیح کامل در مورد اختلاف دوتار نوازی در قسمتهای مختلف خراسان ، بخشی گری را توضیح می دهد و طبق توضیح ایشان و همانطور که در فیلم آخرین بخشی هم ، خود حاج قربان توضیح می دهد ، بخشی کسی است که هم دوتار می سازد، هم دوتار می نوازد ، هم می خواند ، هم نقالی می کند ، هم داستان سرایی می کند و هر وقت لازم باشد ، شعری مناسب مجلسی که در آن داستان روایت می کند ، می سراید و در کنار تمام اینها بخشی همانند یک خطیب زبردست ، بسیار حاضر جواب و نکته سنج است و به راحتی می تواند جمعی رابا خود همراه کند .

استاد درویشی در بیان نکته سنجی حاج قربان می گوید : در یکی از سفرهای حاج قربان به فرانسه ، بعد از اجرای برنامه ، عده ای موسیقی شناس نزد او می آیند و از او می پرسند ، چرا دوتار فقط دوسیم دارد ؟ حاج قربان می گوید : من از شما آقایان تحصیل کرده ، تعجب می کنم که چرا مطلب به این سادگی را نمی فهمید . یکی از این دو سیم ، آدم و دیگری حوا است . و اگر در همین پاسخ به ظاهر ساده دقیق شویم خلاصه ی بسیاری از مباحث فلسفی و جامعه شناسی را می بینیم . ابتدا نظری به دوآلیسم که از دیرباز در بسیاری از فرهنگ ها مورد توجه بوده است ، دیگر اشاره ای به سمبلیسم جنسیتی و نکته ی دیگر بعد مذهبی این پاسخ . آن موسیقی شناس ها که از چنین پاسخی تعجب کرده بودند ، باز می پرسند ، کدام سیم آدم و کدام سیم حواست ، حاج قربان می گوید ، آدم زاینده است یا حوا ؟ می گویند : حوا . حاج قربان می گوید پس سیم پایین گه انگشت گذاری می شود و مقام با آن نواخته می شود ، حواست و سیم بالا که ثبات مقام را ایجاد می کند ، آدم است .

استاد درویشی در پایان مقاله ی خود به نکته ی دردناکی اشاره می کنند و آن اینکه ، با درگذشت حاج قربان ، طومار بخشی ها و بخشی گری همانند بسیاری از رسوم فرهنگی زیبای ما ایرانیان ، پیچیده شد .......یاد استاد حاج قربان سلیمانی گرامی .

  
نویسنده : مهرداد ; ساعت ۱۱:٥٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢۸ اسفند ۱۳۸٦
   

فرستادن به: Balatarin :: Donbaleh :: Facebook :: Twitthis :: 100C :: Del.icio.us :: Digg :: Friendfeed :: Technorati :: Subscribe to Feed

پيام هاي ديگران ()    +


در ستایش دوتار - ii

گوش کنید به شلنگی با اجرای غلامحسین سمندری ( اجرا شده در اردیبهشت 1376 ) از اینـجا .

قربان زخمه های تو ، خون پاش ونغمه ریز

سبزپری است این که زنی یا شترخجو ؟

تو با دوسیم ، محشر کبری به پا کنی

شش تار خویش من شکنم یا نه ؟ هان بگو !

از پنجه ی توزخم جگر ، خون دل چکان

مضراب من برنجی و مومی است ، سیم مو

تو زیر آب می بری و می دهی به دشت

دارد شترخجوی تو حکم شترگلو

استاد بی نظیر ، حسین سمندری

پر از کدام چشمه و دریا کنی سبو ؟

استاد غلامحسین سمندری خوافی،دوتار نواز جنوب خراسان

این شعر را مهدی اخوان ثالث بزرگ ، درباره ی غلامحسین سمندری و دوتار نواختن او سروده است . غلامحسین سمندری خوافی ، متولد بهمن ماه 1311 است . او هم در کودکی شاهد دو تار نواختن پدر خود بوده است و در نوجوانی آنقدر مشق دوتار می کند که در 18 سالگی ، به شهرت می رسد . بعدها در 22 سالگی برای اجرای برنامه به تهران دعوت می شود وسپس در سال 1343 ، در سفری 40 روزه در ایتالیا ، یونان و ... دوتار می نوازد .

او در جشنواره های زیادی چه در ایران و چه در خارج از کشور ، هنر خود را نشان داده است و بارها در جشنواره های مختلف ، مقام اول را کسب کرده است . گفته شده است که در یکی از جشنواره های خارجی ، یِهودی مِنوهین ، بعد از دوتار نوازی استاد ، می گوید که حاضر است تمام افتخارات و سابقه ی هنری خود را از دست می داد و در عوض می توانست با دوتار چنین نغماتی را بنوازد و یهودی مِنوهین (1916 -1999) برای کسانی که اهل موسیقی کلاسیک باشند نامی آشناست . او از بزرگترین و نام آورترین تکنوازان ویولون در قرن بیستم بود . او در خانواده ای یهودی روسی در آمریکا متولد شد و از سن سه سالگی نواختن ویولن را آغاز کرد . او به قدری در نواختن ویلن پیشرفت کرد که در سن هفت سالگی ، در ارکستر سمفونی سن فرانسیسکو ، به تکنوازی ویلن پرداخت و وقتی چنین شخصی در باره ی استاد دوتار نواز چنان نظری ابراز می کند ، ارزش هنر استاد بیشتر معلوم می شود .

می گویند استاد آنقدر در دوتار نواختن ، غرق می شود که از پنجه هایش خون می چکد و به همین خاطر معروفترین آلبوم دوتار نوازی استاد که سالهاست شنیده می شود ، خون پاش و نغمه ریز نام دارد .

 

  
نویسنده : مهرداد ; ساعت ۱٠:٤۸ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٠ اسفند ۱۳۸٦
   

فرستادن به: Balatarin :: Donbaleh :: Facebook :: Twitthis :: 100C :: Del.icio.us :: Digg :: Friendfeed :: Technorati :: Subscribe to Feed

پيام هاي ديگران ()    +


عشق

.

عشق ، تجربه نیست ، عشق ، تقدیر و سرنوشت است .

(منوچهر آتشی ، به نقل از فیلمی درباره ی منوچهر آتشی ، ساخته ی روجا چمنکار)

  
نویسنده : مهرداد ; ساعت ۱٠:٠٩ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٦ اسفند ۱۳۸٦
   

فرستادن به: Balatarin :: Donbaleh :: Facebook :: Twitthis :: 100C :: Del.icio.us :: Digg :: Friendfeed :: Technorati :: Subscribe to Feed

پيام هاي ديگران ()    +


در ستایش دوتار - i

سالهاست که شنیدن صدای دوتار خراسان ، در هر جا و هر زمانی که باشم به جایی بهتر می بردم . بعد از درگذشت حاج قربان سلیمانی ، تصمیم گرفتم با اندک اطلاعاتی که در بروشورها و اینسرت ها در باره ی نغمات و مقام های موسیقی خراسان ، پیدا می شود ، در اینجا مطلبی بنویسم تا شاید اگر کسی از اینجا گذشت و تا امروز جذب صدای جادویی دوتار نشده بود ، به شنیدن آوای این ساز علاقه مند شود .

گوش کنید به گِریلی یا گرایلی ( گریه ی لیلی ) با اجرای استاد محمد حسین یگانه از اینـجا .

گوش کنید به ابتدای داستان جَجو خان با اجرای حاج قربان سلیمانی و علیرضا سلیمانی فرزند استاد ( اجرا شده در اردیبهشت 1376) از اینـجا .

گوش کنید به مقام صیاد با اجرای عبدالله سرور احمدی از اینـجا .

اگر بخواهیم از نظر جغرافیایی به حوزه ی موسیقی خراسان نگاه کنیم ، در بیشتر شهرهای استان از جمله تربت جام ، تایباد ، بیدخت ، گناباد ، بیرجند ، سبزوار ، شیروان ، قوچان ، بجنورد ، علاوه بر وجود نغمات و مقام های مشترک موسیقایی ، به علت تنوع نژادی و قومی و زبانی ، موسیقی مخصوص هر شهر نیز وحود دارد . برای نمونه در شیروان و بجنورد ، عاشیق ها حضور دارند که موسیقی آنها شبیه به موسیقی عاشیق های آذربایجان است با همان سازها و آوازها ، یا در تربت جام علاوه بر حضور پر رنگ دوتار بسیاری از مقام ها با همراهی تنبورو سرنا و دهل نیز اجرا می شود .

از نگاهی دیگر موسیقی این استان را به دو گروه متر آزاد و متر مشخص ، تقسیم می کنند . در گروه متر آزاد نغمات با موضوعات عرفانی و مذهبی و گاه عاشقانه و روایی و حماسی ، هستند و در گروه متر مشخص ، علاوه بر موضوعات عرفانی ، موضوعات حماسی که اغلب بدون آواز هستند و نیز مقام های حماسی و تغزلی همراه آواز ، اجرا می شوند .

از جمله نغمه های متر آزاد می توان بهانواع هزارگی ، جمشیدی ، کوهستانی و سرحدی اشاره کرد که نام تمامی این نغمه ها اشاره به ایل یا مکانی خاص است .از دیگر نغمه های متر آزاد می توان انواع کوچه باغی و انواع دوبیتی و ذکر الله را نام برد . مضمون این مقام ها و نغمه ها مضامین عرفانی و مذهبی تا مضامین عاشقانه و پند آمیز را شامل می شود .

از مقام های متر مشخص می توان به جان نبی جان ، جان زمان ، لااله الاالله ، در خم زلفت ، نوایی ، مشق پلتان و نوایی اشاره کرد که تنها مقام نوایی 12 شاخه دارد . از دیگر مقام های متر مشخص می توان به انواع پا دایرگی ها اشاره کرد ، زبیده ، زیرا زیرا ، هه لای هه لای ، اشتر خِجو و سه چکه و ...که دو نغمه ی آخری کاملا عاشقانه هستند .

قسمت دیگری از نغمه ها که بیشتر داستانی و روایی هستند منظومه ها هستند که از جمله ی آنهاست : شهر عجایب ، پهلوانی حضرت رسول ، سلطان جمجمه ، بچه جهود ، پیر زال ، مادر محمد حنیفه ، قربان کردن اسماعیل ، حضرت جامی ، لیلی و مجنون و..

از دیگر مقام ها می توان الله هو ، علی جان ، سودای گل ، صیاد ، نوروزنامه ، دوازده امام ، بوی محمد ، بارانی ، سبزه پری ، خسرو خوبان و شاه زمان را نام برد .

اما خود ِ ساز دوتار و نوع نواختن آن را هم ، می توان به نوع شمالی و شرقی ، تقسیم نمود . در دوتار شرق خراسان کاسه ی ِ طنینی ساز ، بزرگتر از کاسه ی ِ طنینی دوتار شمال خراسان است و تعداد پرده های دوتارهای شرق خراسان مابین 7 تا 18 است ، در حالی که تعداد پرده ها در دوتارهای شمال خراسان ، بین 11 تا 13 و معمولا 12 پرده است . در مورد نواختن دوتار باید گفت که ، تکنیک اجرای دست راست در هر دو منطقه شبیه است اما عمده تفاوت در اجرای دست چپ است که در دوتار نواختن شرق خراسان ، انگشت گذاری بر روی سیم اول که نقش سیم ملودی را دارد و سیم دوم که معمولا نقش سیم واخوان را دارد ، رایج است، اما در دوتار نوازی شمال خراسان ، هر دوسیم گرفته می شود که سیم دوم ، را شست می گیرد .

اما بعد از این معرفی مختصر بپردازم به چند استاد دوتار نواز که نام آنها در خارج از ایران پر آوازه تر از خود ایران است و این چیزی جز مایه ی شرمندگی برای ما نیست که هنر ما را بیگانگان بهتر از ما خریدار باشند .

ابتدا بهتر است یادی کنم از استاد محمد حسین یگانه . او متولد 1297 در قوچان بود . از 10 سالگی فراگرفتن دوتار نوازی را آغازید .بعد از شهریور 1320 ، از استاد محمد جوزانی ، که سرآمد دوتار نوازان و بخشی ها ی آن زمان بود ، بهره ها برد . او در انواع شیوه های دوتار ترکمنی ، باخرزی ، قوچانی ، کردی و ترکی محلی ، استاد بود . در جشن هنر 1352 ، داستان ابراهیم ادهم را که از ترکی به فارسی برگردانده بود ، اجرا کرد و آنقدر در نواختن غرق شده بود که متوجه شکستن انگشتش ، نشد . او به فارسی و ترکی و کردی ، شعر هایی مناسب ِ مجالس دوتار نوازی خود ، می گفت . او در قوچان ، یک مغازه ی سلمانی داشت که محل گرد هم آمدن استادان دوتار بود و به گفته ی استاد حاج قربان سلیمانی ، بخشی ها ، هر از چند گاه در آنجا جمع می شدند و از هنر هم می آموختند . محمد حسین یگانه در سال 1371 ، در گذشت . از شاگردان معروف او یکی علی غلامرضایی آلمه جوغی و دیگری محمد یگانه ( فرزند استاد ) را می توان نام برد .

بخشی استاد حاج قربان سلیمانی،دوتار نواز شمال خراسان

زنده یاد حاج قربان سلیمانی نیازی به معرفی دوباره ندارد ، کافیست جستجویی در اینترنت انجام دهیم تا به انبوهی از سایت ها برسیم که همه بعد از فوت حاج قربان درباره ی او و هنرش نوشتند و چه دردناک است که حتی نام بسیاری از هنرمندان ما ، بعد از مرگ برای عموم شناخته می شود . من تنها به ذکر نقل قولی از کامبیز روشن روان در برنامه ای رادیویی بسنده می کنم که می گفت ، حاج قربان برای اجرایی به خارج از کشور رفته بوده و نوبت اجرای او بعد از ارکستری بزرگ بوده است . وقتی او به تنهایی روی صحنه می رود و برنامه ی خود را اجرا می کند ، تماشاگران تا چند دقیقه به تشویق او می پردازند ، تشویقی به مراتب بیشتر از آن ارکستر بزرگ . سازی ساده با دوسیم ، شوری بیشتر از اجرای یک ارکستر بزرگ ، در جان آن تماشاگران انداخته بوده است . او متولد 1299 در روستای علی آباد در شمال قوچان بود . دوتار نوازی ، میراث خانوادگی او بود . دوتار را از پدرش و پدرش از پدر بزرگش ، آموخته بود . بعد از مرگ پدر ، از بخشی های شمال خراسان مانند خان محمد ، عِوَض (عیوض) و غلامحسین ، نکته ها آموخت و در بسیاری از کشورها از جمله فرانسه ، ایالات متحده و عربستان ، به اجرای برنامه پرداخت .

استاد عبدالله سرور احمدی،دو تار نواز تربت جام

استاد دیگر دوتار عبدالله سرور احمدی است . او متولد تربت جام است در خانواده ای که همگی با دوتار آشنا بودند . پدر بزرگ پدری او استاد عبدالوهاب و پدربزرگ مادریش ، استاد اسماعیل بودند که استاد اسماعیل از استادان به نام دوتار بوده است . پدر و مادر استاد ، هر دو در نواختن دوتار تبحر داشتند . مادر استاد علاوه بر آنکه بر تمام مقام های تربت جام ، تسلط داشته ، حافظ یک سوم قرآن هم بوده است . استاد از ده سالگی نواختن دوتار را نزد مادر شروع می کند . از سال 52 تا سال 58 تحت تعلیم استاد نظر محمد سلیمانی قرار می گیرد . ایشان بر تمامی نغمه ها و مقام های تربت جام مسلط است و در جشنواره های زیادی چه در خارج و چه در داخل ایران به اجرای برنامه پرداخته اند .

  
نویسنده : مهرداد ; ساعت ۳:٤٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۸٦
   

فرستادن به: Balatarin :: Donbaleh :: Facebook :: Twitthis :: 100C :: Del.icio.us :: Digg :: Friendfeed :: Technorati :: Subscribe to Feed

پيام هاي ديگران ()    +


Technorati Profile
  RSS 2.0