استاد فخری ملک پور ، افتخار پیانو نوازی ایرانی و یگانه جانشین مرتضی محجوبی

در یکم مهرماه 1390 زادروز استاد فخری مَلِک پور

گوش کنید به بداهه نوازی در "راست پنج گاه" از آلبوم "مشق ِ استاد" با تکنوازی استاد فخری ملک پور از اینـجا .

یکم مهرماه ، زادروز سه استاد موسیقی ایرانی است . سه استاد که متاسفانه جز یکی از این سه ، مردم و جوانان البته به جز آنهایی که به صورت حرفه ای موسیقی را دنبال می کنند - آنچنان که باید از دو استاد دیگر نه آنچنان می دانند و نه آنچنان شنیده اند . استادان فخری ملک پور ، میلاد کیایی و محمدرضا شجریان . دو سال پیش درباره ی استاد میلاد کیایی ، نوازنده و آموزگار ِ پیشکسوت سنتور در همین جا نوشتم . نگاه کنید به "میلاد کیایی ، نیم قرن سنتور نوازی" در ایــنجا .

اما استاد بانو فخری مَلِک پور ، بهترین شاگرد شادروان مرتضی محجوبی . بانویی که به گفته ی همگی استادان و بزرگانی که با مرتضی محجوبی آشنا بوده اند و صدای ساز او را از نزدیک شنیده اند ، هیچ کس در پیانو نوازی به سبک کاملا ایرانی به خوبی و توانایی او نمی نوازد البته پیانو تنها یکی از چندین سازی است که ایشان بر آن تسلط دارند آن چنان که خواهم نوشت - . پیش از اندکی نوشتن درباره ی زندگی استاد و آثار استاد فخری ملک پور ، یگانه ی پیانو نوازی به سبک کاملا ایرانی ، بهتر است شعری را که شادروان استاد بیژن ترقی درباره ی ایشان سروده اند و به ایشان تقدیم شده است را بنویسم :

گل

تقدیم به خانم فخری ملک پور

پرده چو برداشتم از روی ِ گل / خانه پَریخانه شد از بوی ِ گل

مَنظَرِ ما کرده چو باغ بهشت / مهر ِ تو و چهره ی نیکوی گل

تا که مرا مست و غزلخوان کنی / همچو نسیم آمدی از کوی ِ گل

جان و دلم را به نشاط آوَرَد / خنده ی مینا ، رخ ِ مینوی ِ گل

یاد ِ تو و خاطره ی ِ ساز ِ تو / سایه صفت می کَشَدَم سوی ِ گل

جوی ِ گلابَم به نظر آوَرَد / رایحه ی ِ دلکش و دلجوی ِ گل

کرده خداوند به باغ ِ هنر / خُلق تو پاکیزه تر از خوی ِ گل

می رَوَم از هوش و به هوش آرَدَم / سِحر ِ سُرودِ تو و جادوی گل

بیژن از اَلطاف ِ تو شد نغمه ساز / بلبل ِ شیداست ثناگوی ِ گل

بیژن ترقی / نوروز 1381

استاد فخری ملک پور ، پیانو نواز برجسته ی ایرانی

درباره ی اینکه مرتضی خان محجوبی که بود و چگونه پیانو را که سازی فرنگی است آن طور به خدمت موسیقی ایرانی در آورد و آن گونه پیانو نواخت که گویی پیانو ، سازی ایرانی بوده است ، کارشناسان موسیقی بسیار بیشتر از اینها باید بگویند و بنویسند چون هنوز ، آن گونه که شایسته ی جایگاه هنری اوست ، مردم و علاقمندان معمولی موسیقی او را نمی شناسند به ویژه با سکوتی که پس از سال 1357 در موسیقی ایران رخ داد تنها یک جمله از کتاب خاطرات استاد میلاد کیایی در بزرگی مرتضی خان محجوبی نقل می کنم و سپس درباره ی استاد فخری ملک پور می نویسم . استاد میلاد کیایی درباره ی مرتضی محجوبی می گوید : تنها کسی که پیانو را ایرانی کوک کرد و آن حس های ایرانی را به خوبی اجرا کرد ، مرتضی خان محجوبی بود .

و اینک اندکی درباره ی استادی می نویسم که بهترین شاگرد مرتضی خان محجوبی است و پیانو نوازی او همگان را به یاد مرتضی خان محجوبی می اندازد .

فخری ملک پور در یکم مهرماه 1314 در تهران زاده شد . پدرش سید ذبیح الله مَلِک پور از هنردوستان و مشاهیر زمان خود بود . آن چنان که منزل پدری فخری ملک پور ، محفل اُنس بزرگترین شاعران و موسیقی دانان زمان بود ، بزرگانی چون مرتضی خان محجوبی ، حسین تهرانی ، پرویز یاحقی ، فرهنگ شریف ، احمد ابراهیمی ، صادق سرَمَد ، علی تجویدی ، عبدالحسین شهنازی ، ادیب خوانساری ، بیژن ترقی و بسیاری دیگر .

در چنین محیطی ، فخری ملک پور ، آموختن موسیقی را با نواختن ساز پیانو در سن ۹ سالگی آغاز کرد و طی مدت ١۲ سال به طور پیوسته ردیف سازی و آوازی موسیقی دستگاهی ایران و کلیه ی قطعات و ساخته‌های استاد را فرا گرفت .

پیوند عمیق و محکم عاطفی مابین استاد و شاگرد ، در نهایت موجب انتقال کلیه ی ویژگی‌ های ساز استاد و انعکاس جوهر ِ کار ایشان در نوازندگی شاگرد شد . تمامی ظرائف و شگرد های خاص نوازندگی استاد مرتضی محجوبی ، غَلت‌ ها ، تحریرها ، تکیه ‌های همراه با قدرت و صلابت و در عین حال با پنجه ‌ای شیرین و تاًثیر گذار در ساز ایشان متبلور شده است .

علاوه بر این ، استاد فخری ملک‌پور ، تصانیف قدیمی ، ضربی ‌ها و قطعات گوناگون ، فنون مربوط به بداهه نوازی ، مرکب ‌نوازی و شیوه‌ های همراهی با آواز و سازهای دیگر را ازاستاد محجوبی فرا گرفت .

آشنایی با سه‌تار ، نزد استاد احمد عبادی ، برای ادراک ظرافت ‌ها در اجرای جمله ‌ها و استفاده از خرده نت‌های تزیینی و واخوان‌ها ، آشنایی با آواز‌ها ، نزد استاد ادیب خوانساری ، برای ادراک و اجرای خط ِ درونی آواز در قطعات آوازی و سازی ، آشنایی با ضَرب برای درک ِ ریتم نزد استاد حسین تهرانی ، فراگیری مبانی آهنگسازی نزد استاد علی تجویدی و یک عمر تمرین مداوم و عاشقانه ، جایگاهی ویژه به استاد فخری ملک‌پور بخشیده ، آنگونه که استادان موسیقی سنتی ، او را به عنوان تنها مکتبدار وفادار و فعال در نگهداری و تدریس شیوه ی استاد مرتضی محجوبی معرفی می کنند .

شادروان استاد بیژن ترقی در کتاب خاطراتش درباره ی ایشان نوشته اند :

زنده یاد مرتضی خان محجوبی غیر از ده ها گنجینه ی نفیس موسیقی و آهنگهای اعجاب برانگیزی که در برنامه ی گلها بر جای نهاد ، شاگردی نیز در عرصه ی موسیقی تربیت کرد که میراث بر همه ی ظرائف و کمالات هنری اوست .

خانم فخری ملک پور ، از چیره دست ترین نوازندگان پیانو در عصر حاضر هستند که از سنین نوجوانی در نزد این استاد عالیقدر به آموزش و فراگیری موسیقی سنتی پرداخت چنان که در میان نوازندگان پیانو جایگاهی ویژه ی خود دارد .

خانم فخری ملک پور، به تصدیق همه ی اساتیدی که با مرحوم محجوبی نشست و برخاست و همکاری داشته اند ازهمان شیرینی پنجه و صلابتی برخوردار است که در استاد بود . هنگامی که قطعات پر شور و هیجان انگیز پیانوی ایشان در فضا می پیچید ، گوئی روح بلند پرواز استاد است که از ملکوت اعلا ، جان درپنجه های شاگرد می دَمَد . گاه در هنگام نواختن قطعات موسیقی ، رَشَحات و ریزه کاریهائی از آهنگهای متنوع استاد ، همچون آبشار ِ نور از زیر ِ پنجه های او جاری و متصاعد می شد که در دل و جان ما رنگین کمان هائی از شور و نغمه و شعر را ترسیم می کرد و چنین است تاثیر ِ وجودی ، آموزشی و اخلاقی شیفتگان و فرزانگان عالم ِ هنر که آوازه ی معارف و آثار گرانقدر خویش را به اعلا علیین می رسانند . این بانوی هنرمند در طول زندگی هنری خود ، آهنگهای بسیار لطیف و ارزشمندی نیز ساخته که یکی دو قطعه ی آن را من سروده ام .

*

استاد فخری ملک پور با اینکه پس از استادش مرتضی خان مجوبی ، یگانه ی پیانو نوازی ایران است اما آنچنان که باید آلبوم یا آثار پیانو نوازی از ایشان در دسترس نیست و ایشان بیشتر به آهنگسازی و آموزش پیانو پرداخته اند و بیشتر ِ پیانو نوازی هایی که از گذشته از ایشان در دسترس است ، ضبط های خصوصی بوده است که ایشان در همراهی با استادانی چون پرویز یاحقی ، حسن کسایی ، علی تجویدی و دیگر بزرگان داشته است و به دلیل خصوصی بودن این آثار ، مردم از شنیدن پیانو نوازی ایشان بسیار بسیار کم بهره برده اند .

اما در این سالها خوشبختانه چند آلبوم و یک کتاب از ایشان منتشر شده است که البته این آثار هم ادای ِ دین استاد فخری ملک پور به استادش مرتضی خان محجوبی بوده است .

آلبوم نخست "مشق استاد" است که در دو سی دی در سال 1385 منتشر شد و اجرای ردیف موسیقی دستگاهی به روایت مرتضی محجوبی است .

آلبوم دیگر "طَرَب انگیز" نام دارد که در سال 1387 منتشر شده و گزیده‌ای از پیش‌درآمدها، چهارمضراب‌هاو تصانیف است .

اما کتاب مهم "مشق استاد" که امسال منتشر شد که در واقع متُد استاد مرتضی خان محجوبی برای آموزش پیانو نوازی به شیوه ی ایرانی است ، در واقع نت های آموزشی استاد مرتضی خان محجوبی در قالب یک ردیف منسجم و فشرده است که شصت سال نزد بهترین شاگرد استاد به امانت بود تا اینکه امسال به زیور طبع آراسته شد .

شادروان محجوبی ، ردیف موسیقی دستگاهی ایران را با توجه به ویژگی‌های ساز پیانو با روش مخصوص خود به زبان فارسی ، نت نویسی و طی سالیان متمادی آن را به معدودی از شاگردانش آموزش داده‌ و نسخه ی اصلی این ردیف و کلیه دست‌ نوشته‌های خود را نزد بانو فخری ملک ‌پور به یادگار گذاشته بود .

استاد محجوبی روش خاصی در نت نویسی ، مختص اجرای موسیقی ایرانی با ساز پیانو ابداع کرده‌ بود که در آن نت‌ها به زبان فارسی و از سمت راست به چپ نوشته می‌شد و از علامات و نشانه‌های خاصی برای اوزان ، سکوت‌ها ، اجرای ظرائف موسیقی از قبیل ریزها ، غَلت‌ها ، تحریرها ، تکیه‌ها و ... استفاده می کرد .

با آرزوی طول عمر و تندرستی برای استاد فخری ملک پور افتخار پیانونوازی ایرانی

منابع

کتاب خاطرات استاد بیژن ترقی

کتاب خاطرات استاد میلاد کیایی

خبرگزاری مهر

  
نویسنده : مهرداد ; ساعت ۱۱:۳٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۱ مهر ۱۳٩٠
   

فرستادن به: Balatarin :: Donbaleh :: Facebook :: Twitthis :: 100C :: Del.icio.us :: Digg :: Friendfeed :: Technorati :: Subscribe to Feed

پيام هاي ديگران ()    +


Technorati Profile
  RSS 2.0